Người điên tư duy rộng mở, hai chữ thanh niên vui vẻ nhiều.
Làm thầy giáo, điều đáng sợ nhất chính là gặp phải học sinh như Chu Cao Hú: tư duy phóng khoáng, gan lớn, lại hiếu động.
May mà Khương Tinh Hỏa vẫn có thể kéo hắn trở lại.
“Chúng ta chỉ đang nói về trao đổi bình thường thôi.”
Khương Tinh Hỏa nghiêm túc nói:
“Tần suất trao đổi càng cao, quy mô càng lớn, việc trao đổi qua lại giữa những vật phẩm khác nhau sẽ càng trở nên khó khăn.
Cho dù trao đổi vật vật có thể thành lập, nó cũng sẽ tiêu hao quá nhiều nhân lực, vật lực và thời gian.
Hiệu suất trao đổi thấp sẽ trở thành trở ngại nghiêm trọng cho sự phát triển sản xuất.”
“Vì vậy, một thứ có thể làm vật môi giới trao đổi ắt sẽ ra đời theo thời thế.”
“—— Thứ này chính là vật ngang giá chung!”
Chu Cao Hú đặt hòn đá xuống, không còn vẻ hung hãn nữa, tò mò hỏi:
“Khương tiên sinh, vật ngang giá chung là gì?”
Khương Tinh Hỏa cũng đặt chiếc lá trong tay xuống, từ tốn giải thích:
“Không nói theo định nghĩa nghiêm ngặt, hiểu đơn giản thì đó là những vật phẩm chuyên dùng làm vật ngang giá để trao đổi.
Ví dụ như da dê, thóc gạo, vỏ sò...”
“Vậy thì dễ hiểu rồi.
Chẳng phải chính là lấy vật phẩm để đổi lấy vật phẩm sao?”
Chu Cao Hú gật đầu nói.
Lý Cảnh Long bĩu môi, có chút coi thường.
Hắn còn tưởng Khương Tinh Hỏa muốn giảng thứ gì cao thâm, không ngờ nói tới nói lui, chẳng qua cũng chỉ là chuyện mua bán của bách tính bình thường.
Nói như vậy...
Lý Cảnh Long siết chặt cành cây trong tay.
Thịt của ta mới là thứ đáng giá nhất.
Bên ngoài bức tường, trong mật thất.
Nghe đến đây, Hạ Nguyên Cát lần đầu tiên lộ ra vẻ mặt nghiêm túc.
Khác với Lý Cảnh Long, Hạ Nguyên Cát là vị thần tài của Đại Minh, là người chân chính nắm giữ túi tiền quốc gia.
Cũng chính vì thế, ông đặc biệt nhạy cảm với mọi thứ liên quan đến “tiền”.
“Vật ngang giá chung...”
Hạ Nguyên Cát lẩm bẩm.
Chu Lệ ung dung hỏi:
“Hạ thượng thư, sao vậy?”
“Không có gì.”
Hạ Nguyên Cát thẳng thắn thừa nhận:
“Chỉ là đột nhiên thần cảm thấy, người bên kia giảng đến bây giờ quả thật có chút thú vị.
Thần thay bệ hạ quản lý tiền bạc trong thiên hạ, nhưng nói thật, thần chưa từng nghĩ kỹ xem tiền rốt cuộc từ đâu mà đến, vì sao lại xuất hiện.
Nó cứ giống như...”
“Giống như đây vốn là chuyện đương nhiên, tiền sinh ra đã phải như vậy, đúng không?”
Chu Lệ tiếp lời.
Hạ Nguyên Cát sững ra, sau đó chậm rãi gật đầu.
Đúng như Chu Lệ nói.
Chỉ cần nhắc đến chữ “tiền”, tất cả mọi người đều biết tiền là thứ gì.
Nhưng tiền rốt cuộc sinh ra thế nào, phát triển ra sao?
Nếu hỏi vấn đề này, đừng nói bách tính bình thường của Đại Minh, ngay cả phần lớn quan viên triều đình cũng chỉ có thể ngơ ngác.
Chỉ có quan viên Hộ bộ chuyên nghiên cứu kinh tế, hoặc những vị Hàn Lâm đọc nhiều sách vở, may ra mới có thể dựa vào ghi chép lịch sử nói được đôi câu.
Nhưng muốn giống như Khương Tinh Hỏa, giảng rõ ràng và mạch lạc quá trình ra đời, phát triển của “tiền”, e rằng trong Đại Minh không tìm ra người thứ hai.
Thái độ của Hạ Nguyên Cát âm thầm thay đổi.
Sự khinh thường ban đầu dần dần bị ông thu lại.
“Vậy ngài nói xem, lao dịch cũng là chuyện đương nhiên, cũng là thứ sinh ra đã phải như vậy sao?”
Đối mặt với câu hỏi bất ngờ của Chu Lệ, Hạ Nguyên Cát đầu tiên ngơ ngác, sau đó trong mắt lóe lên vẻ khác thường.
Ông đột nhiên nghĩ tới hai vấn đề.
Chính sách đưa lao dịch vào thuế ruộng sắp được thực hiện, khối lượng công việc của Hộ bộ chẳng khác nào có thêm vài ngọn núi đè xuống.
Trong tình cảnh cấp bách như vậy, Chu Lệ không thể nào cho rằng ông quá rảnh rỗi, càng không thể vô duyên vô cớ kéo ông đến chiếu ngục nghe giảng.
Chẳng lẽ...
Việc hủy bỏ lao dịch, đưa lao dịch vào thuế ruộng, cũng là nghe được từ nơi này?
Từ miệng người bên kia bức tường, người có giọng nói ôn hòa và bình tĩnh kia?
Hạ Nguyên Cát hít sâu một hơi, ép xuống ý nghĩ táo bạo trong lòng.
Nếu suy đoán này là thật, vậy ông e rằng phải hoàn toàn thay đổi thái độ khinh thường vừa rồi!
Hạ Nguyên Cát xuất thân nghèo khó, hiểu rõ nỗi khổ của dân gian.
Hơn nữa ông thanh liêm giản dị, không giống những quan viên xuất thân từ giai tầng địa chủ trong triều, lập trường lợi ích cũng không hoàn toàn giống nhau.
Vì vậy, ông có thể dùng một góc nhìn tương đối khách quan để đánh giá chính sách đưa lao dịch vào thuế ruộng.
Chỉ có bốn chữ.
Cứu quốc lương phương.
Người có thể nghĩ ra phương pháp cứu nước như vậy, nhất định phải là người có học thức, có tầm nhìn.
Mà đối phương lại có thể giảng “nguồn gốc tiền tệ” rõ ràng như vậy, có lẽ ông nên dùng thái độ khiêm tốn hơn để lắng nghe.
Thực ra sự thay đổi tâm thái này không phải xảy ra trong chớp mắt.
Ngay khi khái niệm “vật ngang giá chung” lọt vào tai Hạ Nguyên Cát, ông đã phủ định suy luận trước đó của mình.
Người bên kia bức tường này...
Không đơn giản!
Ít nhất, hắn đã nhìn thấu chuyện trao đổi.
Cái gọi là “vật ngang giá chung”, có thể nói là một lời trúng đích!
Hạ Nguyên Cát chưa từng nghĩ rằng trao đổi và sự ra đời của tiền tệ lại có mối liên hệ như vậy.
Hôm nay được Khương Tinh Hỏa chỉ điểm, rất nhiều chuyện trước kia không hiểu lập tức trở nên sáng tỏ.
Nếu người bên kia chính là người đưa ra chính sách đưa lao dịch vào thuế ruộng...
Vậy mức độ coi trọng lời nói của hắn, e rằng còn phải nâng lên một tầng nữa!
Hạ Nguyên Cát bắt đầu xem người bên kia bức tường như một đối tượng bình đẳng có thể cùng bàn luận kinh tế, chứ không còn là một kẻ cuồng vọng vô tri nữa.
Trong lúc Hạ Nguyên Cát dần trở nên nghiêm túc, suy nghĩ của Chu Lệ lại chậm rãi tiến vào một lĩnh vực chưa từng biết.
Chu Lệ chợt nhớ tới lời Đạo Diễn đại sư từng nói.
Chưa từng nhìn thấy, nên cho rằng nó không tồn tại sao?
Trên thế giới này, thật sự có thứ gì sinh ra đã hiển nhiên như vậy sao?
Bên trong chiếu ngục.
Chu Cao Hú lại chẳng nghĩ nhiều đến thế.
Hắn nghe say sưa, rồi hỏi:
“Vậy cái gọi là vật ngang giá chung chính là tiền tệ sao?”
“Không phải.”
“Vật ngang giá chung là thứ dùng để trao đổi, trên đó kết tinh lao động của con người.”
Khương Tinh Hỏa kiên nhẫn giải thích:
“Sau khi vật ngang giá chung xuất hiện, những vật phẩm dùng để trao đổi chỉ có thể thông qua việc đổi thành vật ngang giá chung, thì lao động kết tinh trong vật phẩm mới được xã hội thừa nhận, trở thành lao động xã hội trực tiếp.
Khi ấy, nó mới thực sự có giá trị trao đổi, mới có thể tùy thời đổi lấy những hàng hóa khác.”
“Vật ngang giá chung trở thành môi giới trao đổi hàng hóa, phát huy tác dụng của tiền tệ, nhưng bản thân nó vẫn chưa phải tiền tệ.”
“Chỉ khi chức năng vật ngang giá chung ổn định trên vàng, bạc, đồng, nó mới phát triển thành tiền tệ.”
Lý Cảnh Long chống cằm bằng một tay.
Hắn đột nhiên cảm thấy cách nói này quả thật rất thú vị.
Xem ra Khương lang muốn giảng không phải là trò chơi trao đổi trẻ con.
Khương Tinh Hỏa tiếp tục nói:
“Tiền tệ có hai tác dụng.
Thứ nhất, nó là một vật chuẩn thống nhất dùng để đo lường giá trị của hàng hóa.
Thứ hai, nó là một môi giới giúp việc trao đổi hàng hóa trở nên thuận tiện.”
“Vàng, bạc, đồng có được hai tác dụng này, cho nên mới trở thành tiền tệ.”
Trước đây Lý Cảnh Long chưa từng nghiêm túc suy nghĩ giá trị hàng hóa rốt cuộc được định nghĩa thế nào, cũng chưa từng nghĩ vì sao vàng bạc đồng lại trở thành tiền tệ.
Lúc này nghe vậy, hắn không tự chủ được khẽ gật đầu.
“Khoan đã.”
Chu Cao Hú vốn phản ứng hơi chậm, trong mắt đầy vẻ khó hiểu.
Hắn vẫn còn dừng lại ở câu trước.
“Khương tiên sinh nói, trong vật phẩm kết tinh lao động của con người?”
“Đương nhiên là vậy!”
Chu Cao Hú tiếp tục hỏi:
“Vật phẩm là vật phẩm, liên quan gì đến lao động?”
Nghe vậy, vẻ mặt Khương Tinh Hỏa bỗng dần trở nên nghiêm túc.
Hắn mở miệng, từng chữ từng chữ nói:
“Cao Vũ, ngươi phải nhớ kỹ.”
“Mọi vật phẩm và giá trị đều do lao động tạo ra!”
“Điều này cũng giống như nói, toàn bộ lịch sử đều là lịch sử do quần chúng nhân dân tạo nên!”
“Đây cũng chính là điều ta muốn giảng cho các ngươi hiểu rõ.”
Ngón tay Khương Tinh Hỏa dừng giữa không trung, sau đó chậm rãi mở ra, siết thành nắm đấm.
“Vàng bạc đồng gánh chịu việc trao đổi vật phẩm, nhưng bản chất của trao đổi là sau khi xã hội hình thành sự phân công lớn, mỗi một người lao động đã bỏ ra mồ hôi và công sức.”
“Họ dùng mồ hôi và công sức đổi lấy tiền tệ, rồi dùng tiền tệ đổi lấy những thứ cần thiết cho cuộc sống.”
“Mỗi một đồng tiền đều kết tinh mồ hôi và công sức của người lao động!”
Lời này vừa thốt ra, Lý Cảnh Long và Chu Cao Hú lập tức sững sờ.
Lúc này, ánh mắt họ nhìn đồng bạc trong tay Khương Tinh Hỏa đã hoàn toàn khác trước.
Tiền tệ kết tinh mồ hôi và công sức của người lao động!
Sức nặng của câu nói này, không hề kém bài thơ 《Mẫn Nông》 với câu “Ai hay hạt cơm trên mâm, từng hạt đều gian nan”!
Nhưng trên thực tế, chẳng phải đúng là như lời Khương Tinh Hỏa nói sao?
Tiền tệ chỉ là môi giới trao đổi vật phẩm.
Người thật sự tạo ra vật phẩm có giá trị là người lao động, chứ không phải bản thân tiền tệ.
Chính là vô số người lao động bình thường, không tên không tuổi, bị chôn vùi trong dòng sông lịch sử, đã tạo nên tất cả những thứ có giá trị trên thế gian này.
Mọi vật phẩm đều kết tinh mồ hôi và công sức của người lao động!
Những mồ hôi và công sức ấy, phần lớn thông qua tiền tệ làm môi giới thúc đẩy trao đổi hàng hóa, cuối cùng chảy vào tay quyền quý.
Lúc này, Chu Cao Hú nhìn túi đậu vàng trong ngực.
Rõ ràng mặt trời đang chiếu rọi giữa trời.
Nhưng hắn lại cảm thấy một tia lạnh lẽo.
Còn Lý Cảnh Long, lần đầu tiên bắt đầu suy nghĩ lại.
Những bạc trắng tích lũy trong phủ Tào Quốc Công của hắn...
Thật sự chỉ là bạc trắng sao?
Chẳng phải đó là lời cầu xin và nguyền rủa của vô số vong hồn thợ mỏ bị chôn vùi trong những mỏ bạc sụp đổ hay sao?
Lý Cảnh Long nhìn đồng bạc hắn từng tặng Khương Tinh Hỏa, nhất thời ngẩn người.
“Keng!”
Đồng bạc tám nghĩ ba văn lại một lần nữa bật lên từ đầu ngón tay thon dài của Khương Tinh Hỏa, rồi vững vàng rơi vào lòng bàn tay.
Khương Tinh Hỏa nhìn đồng bạc đang lấp lánh dưới ánh mặt trời giữa trưa, cảm khái nói:
“Tiền tệ trên thế gian này là thứ trong sạch nhất, bởi vì nó gánh chịu giá trị trao đổi.
Suy cho cùng, mọi giá trị ấy đều do hàng ngàn hàng vạn người lao động dùng đôi tay sạch sẽ, từng bước chân thực tạo ra.”
“Nhưng đồng thời, tiền tệ cũng là thứ dơ bẩn nhất trên thế gian.”
“Từ khi xuất hiện, từ đầu đến chân, từng lỗ chân lông của nó đều đang chảy máu và những thứ dơ bẩn.”
“Tiền tệ liên quan mật thiết đến mỗi một người lao động bình thường.
Vì vậy, một quốc gia có thể đối xử và vận dụng tiền tệ chính xác hay không, trong vô hình sẽ quyết định quốc gia ấy là dân tâm như nước, hay trong nước hỗn loạn.”
Khương Tinh Hỏa trở lại vẻ bình tĩnh sau sự trang nghiêm vừa rồi.
Hắn nói:
“Phần thứ nhất, nguồn gốc và sự phát triển của tiền tệ, đến đây đã giảng xong.”
“Phần thứ hai, tiền tệ, kinh tế hàng hóa và lạm phát, ta sẽ bắt đầu từ đồng bạc này.”
“Đồng bạc này không chỉ mang theo dòng chữ chính thức của người Mông Cổ là tám nghĩ ba văn, mà còn mang theo dân tâm chìm nổi cùng hưng vong thịnh suy của nhà Nguyên.”
“Các ngươi chuẩn bị nghe câu chuyện này chưa?”
Nghe đến đây, Hạ Nguyên Cát cảm thấy như có kiến bò trên người, không tự chủ được vặn vẹo trên ghế.
Ông thật sự không ngồi yên được nữa.
“Tiền tệ kết tinh mồ hôi và công sức của người lao động!”
“Quốc gia vận dụng tiền tệ thế nào, quyết định rốt cuộc là dân tâm như nước hay trong nước hỗn loạn!”
“Tốt!
Nói hay lắm!
Quá hay!”
Hạ Nguyên Cát lẩm bẩm.
“Đây mới là kinh tế chi đạo mà ta muốn nói!”
Nghe Hạ Nguyên Cát kích động như vậy, Chu Lệ vẫn dựa người trên ghế, vẻ mặt cười như không cười.
“Hạ thượng thư, giãn gân cốt một chút, đi lại vài vòng đi.”
Hạ Nguyên Cát thở phào nhẹ nhõm, miệng nói tạ ơn, đứng dậy đi lại trong mật thất không rộng rãi, vừa đi vừa nói:
“Người bên kia quả thật đã giảng thấu bản chất của tiền tệ!
Cũng giảng thấu mối quan hệ giữa tiền tệ, bách tính và quốc gia!”
“Thần được chỉ giáo, sáng tỏ rồi, thật sự sáng tỏ rồi!”
Hạ Nguyên Cát hướng Chu Lệ hành lễ:
“Là thần ngu muội, trước đây chưa hiểu khổ tâm của bệ hạ.
Nửa ngày hôm nay tuyệt đối không phải lãng phí, thần thu hoạch được rất nhiều!”
Chu Lệ vẫn giữ dáng vẻ mọi chuyện nằm trong dự liệu, khoát tay.
“Người bên kia bức tường, rốt cuộc họ tên là gì?”
Hạ Nguyên Cát tò mò hỏi tiếp.
“Khương Tinh Hỏa.”
Hạ Nguyên Cát suy nghĩ hồi lâu, nhưng hoàn toàn không có chút ấn tượng nào với cái tên này.
Ông thành khẩn nói với Chu Lệ:
“Bệ hạ, nhân tài khó gặp!”
“Nếu người này là tù phạm, thần cả gan xin bệ hạ cho hắn một cơ hội lập công chuộc tội.”
“Chỉ dựa vào những lời hắn vừa nói, với kiến thức như vậy, làm Hộ bộ viên ngoại lang cũng dư sức.
Nhân tài như thế thật đáng tiếc nếu bị giam giữ.”
“Tôn Thúc Ngao được Vu Hải tiến cử, Bách Lý Hề được người chợ tiến cử.
Xin bệ hạ chấp thuận thỉnh cầu của thần, để người này cùng thần vào Hộ bộ làm việc!”
Thấy Chu Lệ vẫn cười không đáp, Hạ Nguyên Cát mới chợt tỉnh ngộ.
Là ông đã nghĩ quá nhỏ.
Nếu người bên kia thật sự là người đưa ra chính sách đưa lao dịch vào thuế ruộng, vậy Chu Lệ tuyệt đối sẽ cực kỳ coi trọng, sao có thể chỉ giới hạn hắn trong một bộ Hộ bộ?
Hạ Nguyên Cát đi một vòng, rồi lại trở về vị trí ban đầu.
Không còn cách nào khác, bức tường nghe trộm đặc chế này chỉ dài có vậy.
Mật thất vì muốn khuếch đại âm thanh và tiếng vọng, cũng không thể xây quá lớn.
Khi Hạ Nguyên Cát quay người, vô tình liếc thấy hai tiểu lại gần như trong suốt trong phòng đang nhìn nhau cười.
Ông càng cảm thấy kỳ quái.
Hoàng Đế và hai tiểu lại này...
Sao cứ như đã đoán trước phản ứng của mình vậy?
Đợi Hạ Nguyên Cát đến gần bàn, ông phát hiện chữ viết của hai người ngay ngắn, ghi chép rõ ràng, có trật tự, không khỏi tò mò.
“Hai người các ngươi tên gì?
Là tiểu lại của chiếu ngục sao?”
Hạ Nguyên Cát hạ giọng hỏi.
Người bị hỏi đang cầm bút, hơi kinh ngạc đáp:
“Hồi Hạ thượng thư, tại hạ Quách Tấn, tự Thời Dụng, là Thái Học sinh, không phải tiểu lại chiếu ngục.”
“Chỉ là Cẩm Y Vệ đang gấp rút tái thiết, thiếu nhân thủ, Kỷ chỉ huy sứ liền từ Thái Học mượn tại hạ cùng vài vị đồng học tới đây.”
Hạ Nguyên Cát hiểu ra.
Đây quả nhiên là phong cách làm việc của Kỷ Cương.
Cẩm Y Vệ tái thiết cần rất nhiều người đọc sách làm văn thư tiểu lại, nhưng lại không thể trực tiếp điều động quan viên triều đình.
Mà trong thành Nam Kinh, nơi nào có nhiều người đọc sách nhất?
Đương nhiên là Thái Học.
Vì vậy, việc kéo người đọc sách đến chiếu ngục là chuyện đương nhiên.
Cái gọi là “mượn”, chẳng qua cũng chỉ là nể mặt Kỷ Cương mà thôi.
“Còn ngươi?”
Hạ Nguyên Cát nhìn sang người còn lại.
Người này có khuôn mặt vuông chữ điền, tuổi còn trẻ nhưng vẻ ngoài chỉnh tề, khí chất lại có phần cứng nhắc.
Hắn đặt bút xuống, đứng dậy hành lễ rồi nghiêm túc đáp:
“Tại hạ Sài Xa, tự Thúc Dư, là cử nhân Tiền Đường.”
“Nhà cách đây khá gần.
Năm nay vốn định đến Nam Kinh mở mang kiến thức, kết giao thêm đồng môn, chuẩn bị cho kỳ hội thi sang năm.”
“Không ngờ bệ hạ xuất binh đến nhanh, khiến tại hạ phải ở lại trong thành.
Tiền mang theo cũng đã dùng hết.”
“Đúng lúc Cẩm Y Vệ tái thiết đang tuyển người đọc sách, nên tại hạ đăng ký, định kiếm chút bạc rồi mới trở về quê.”
Nghe đến đây, ngay cả Chu Lệ cũng hơi liếc mắt.
Một người là Thái Học sinh, một người là cử nhân.
Nếu đặt vào thời bình, ở độ tuổi này vốn nên ngao du sơn thủy, ngâm thơ đối đáp.
Nào ngờ trời xui đất khiến, cuối cùng lại bị giam giữ ở nơi đây dưới một thân phận khác — tù phạm.
“Đàng hoàng đi theo nghe giảng, những gì nghe được đều phải ghi nhớ kỹ trong bụng.”
Chu Lệ chỉ nhẹ nhàng buông một câu, lập tức khiến hai tên người đọc sách đã thấp thỏm lo âu suốt nhiều ngày, bất luận là kẻ khéo léo hay người ngay thẳng, đều cảm thấy tảng đá lớn trong lòng rơi xuống.
Niềm vui sướng trên mặt cũng không sao che giấu nổi.
Người tên Quách Tấn kia càng hướng về phía Hạ Nguyên Cát liên tục chắp tay cúi đầu không thành tiếng.
Còn Sài Xa thì trở lại chỗ ngồi, chấm mực, chuẩn bị tiếp tục ghi chép.
Mà Khương Tinh Hỏa ở cách đó một bức tường, tự nhiên không hề hay biết chuyện đang xảy ra bên kia.
Sau khi hơi dừng lại, chỉnh lý suy nghĩ một phen, lời giảng của Khương Tinh Hỏa dẫn mọi người đâm thẳng vào cuộc cải cách chế độ tiền tệ của nhà Nguyên một trăm năm trước — dòng chảy lịch sử kinh tâm động phách ấy.